baner

Różewo przez 600 lat istnienia

Nazwa "Różewo" w ciągu wieków ulegała różnym przekształceniom. W XVI-wiecznych polskich źródłach wieś występuje pod nazwą Różopole, Roswałd, Rozwala, Rozwald, Rozwold, Roszwelte oraz Różewo. Źródła niemieckie podają nazwę Rosenfelde.

W źródłach średniowiecznych brak jakichkolwiek wiadomości o przyczynach powstania wioski i okolicznych osad. Wiadomo natomiast, że Różewo istniało już przed XV w. i należało do starostwa wałeckiego. Posiadało wtedy 2392 ha ziemi - 14 ha lasu, 55 ha łąk i 2126 ha ziemi pod uprawę. Każdy hektar ziemi uprawnej przynosił 13,32 marki czystego dochodu. W Różewie mieszkało wówczas 4 sołtysów. Na przełomie XVI i XVII w. Różewo znalazło się w rękach rodziny Storzyków.

Na początku XVI w. Różewo na mapie dekanatu kalisko-wałeckiego wskazano jako parafię na wsi. W XVII w. Różewo wraz z Chwiramem (Quiramem), Skrzatuszem i Dobinem (Breitensteinem) należało do kościoła parafialnego św. Mikołaja w Wałczu. Ten stan zatwierdził w 1608r. biskup Opaleński. W 1660 biskup Wojciech Tolibowski odłączył Skrzatusz od Wałcza i założył samodzielną parafię, do której w 1706r. jako filialny został włączony nowo wybudowany drewniany kościół w Różewie.

W 1789r. Różewo było dużą wsią i liczyło 60 dymów - domów mieszkalnych. Nie wiadomo, ilu z mieszkańców było Polakami. Około 100 lat później we wsi znajdowało się już 2 razy więcej domów. W 1865r. ówczesny proboszcz parafii skrzatuskiej nazwał kościół w Różewie kaplicą publiczną, w której nabożeństwa miały być odprawiane 3 razy w roku.

Przez pogorszenie sytuacji pruskiego proletariatu, wzrost uprzemysłowienia zachodnich Niemiec i lepszą komunikację (droga kolejowa Wałcz-Piła została otworzona 1 września 1881r.) rozpoczęła się masowa emigracja Niemców ze wschodu na zachód. Ludność polska, która została na tych terenach, przytłoczona była przez stale rosnącą niemczyznę i trudno jej było utrzymywać swą narodowość. Polacy podejmowali jednak różnorodne inicjatywy w celu zachowania tradycji narodowych i chrześcijańskich, m.in. dbali o kościoły. Choć ich konstrukcje - drewniane lub z muru pruskiego - nie były w stanie przetrwać próby czasu, odbudowywano je i remontowano. Dopiero, gdy stan budynku groził zawaleniem, budowano nowy kościół. Budowę murowanego kościoła w Różewie w stylu neogotyckim zaczęto w 1899r. Zakończono ją w 1905r.

Na przełomie XVIII i XIX stulecia, w okresie rozwoju transportu, wykonano także bitą drogę na trasie Skrzatusz - Chwiram przez Różewo.

Spod okupacji hitlerowskiej Różewo wyzwolili żołnierze 47 Armii Radzieckiej 2 lub 3 lutego 1945r. W czasie działań wojennych wieś dużo nie ucierpiała. Ocalały prawie wszystkie domostwa, wiatrak (na kolonii), młyn i piekarnia (pozostałości widać na posesji p.Zielińskich) oraz kuźnia, która znajdowała się w miejscu dzisiejszego skwerku i przystanku autobusowego na "dołku" na wsi. Budynek zamieszkiwany obecnie przez p. Modlińskich, Brożek i Górskich jest wybudowany na miejscu stajni i kuźni znajdujących się w pobliżu dworku, który zajęli żołnierze Armii Radzieckiej i w którym gromadzili bydło. Opuszczając wieś spalili dworek i kilka domów w jego pobliżu.

We wsi ocalał kościół wraz z ołtarzem i organami. Najstarsi mieszkańcy wspominają, że po wojnie przyjeżdżał do Różewa ksiądz ze Skrzatusza i odprawiał msze przy ich akompaniamencie. Niestety, powojenni szabrownicy zdemontowali je i zniszczyli. Zniszczony został też budynek dawnej plebanii (na jego miejscu stoi obecnie Dom Parafialny) oraz dzwonnica, która stała naprzeciwko szkoły. Dzwony można dziś zobaczyć przy budynku kościoła. Działania wojenne doprowadziły do zniszczenia kościół ewangelicko - augsburski. Brakowało mu ściany od strony obecnego Ośrodka Zdrowia. Najstarsi mieszkańcy wspominają, że na dachu był osadzony krzyż ewangelicki, za którego zdjęcie wyznaczono nagrodę. Minęły jeszcze lata po wojnie, zanim znalazł się śmiałek, który dokonał nagradzanego czynu. Po remoncie w tym budynku mieścił się magazyn zbożowy, a po jego mordenizacji w latach 70' - obiekt kulturalno - oświatowy (obecnie disco-bar).

Pierwszymi powojennymi mieszkańcami Różewa byli Czesław Sobczak, Makula i Wacław Gruda(pierwszy powojenny sołtys wsi), którzy jeszcze przed wojną pracowali w majątku niemieckim, a po wojnie pozostali na ziemiach odzyskanych. Pierwszymi osadnikami w Różewie (lipiec 1945r.) byli Adam Lewandowski, Antoni Orzechowski i Stanisław Kędzierski z rodzinami. Po nich przyjechali do Różewa: Józef Pośpiesz, Piotr Węglewski, Ludwik Szulc, Józef Brocki, Władysław Wróbel, Franciszek Gimza, Lucjan i Bronisław Gryga, Kazimierz Stawicki, Satnisław Biernat i Jan Bas z rodzinami.

Według powojennego podziału administarcyjnego Różewo należało do gmin: Róża Wielka i Szydłowo, powiatu wałeckiego i województwa szczecińskiego, a od 1950 roku - do koszalińskiego. Z dniem 1 stycznia 1950r. powstała gromada Różewo położona na południowym zachodzie powiatu wałeckiego. Na południu graniczyła z województwem poznańskim oraz z gminami: Wałcz, Tuczno, Człopa, Szydłowo. W jej skład, oprócz Różewa, wchodziły Nowy Dwór, Chwiram i Przybkowo. Po odbudowaniu budynku szkolnego (1952r.) urząd Gromadzkiej Rady Narodowej w Różewie mieścił się w budynku o numerze 9 i znajdowały się tam biura urzędu , sala narad i Urząd Stanu Cywilnego.

Kolejne zmiany administracyjne kraju spowodowały powołanie z dniem 1 stycznia 1973r. gminy Różewo z siedzibą Gminnej Rady Narodowej w Wałczu. Obszar gminy znacznie się powiększył. Zajmowała ona powierzchnię 22,3 tys. ha, w tym 11,7 tys. ha użytków rolnych. Mieszkało w niej 4860 osób, było 407 gospodarstw indywidualnych i 9 zakładów PWGR Wałcz i Kombinatu PGR Różewo, a także Stacja Nasienno-Szkółkarska w Chwiramie. W skład gminy wchodziło 10 wsi sołeckich: Różewo, Gostomia, Ługi Wałeckie, Chwiram, Przybkowo, Strączno, Dzikowo, Prusinowo, Nakielno, Rutwica.

Kolejnami sołtysami wsi byli: Wacław Gruda, Nowak, Antoni Orzechowski, Adam Lewandowski, Władysław Bamberski, Władysław Zdanowicz, Henryk Wojtanek i Tadeusz Biernat. Zmiany administracyjne z 1975 spowodowały zniesienie powiatów. Wtedy gmina Różewo weszła w skład nowo powstałego województwa pilskiego. 1 stycznia 1977 roku, w wyniku reorganizacji gmin z 3 gmin: Dębołęka, Różewo i Wałcz powstała gmina Wałcz. Ostatnie zmiany administracyjne przywróciły wsi przynależność do powiatu wałeckiego i województwa zachodniopomorskiego ze stolicą w Szczecinie.

Szkolnictwo w Różewie

Nie wiadomo, gdzie znajdowała się pierwsza szkoła w Różewie ani kto był w niej nauczycielem. Dzieci z Różewa uczyły się w oddzielnych szkołach wyznaniowych. Szkoła katolicka od ok. 1880r. znajdowała się w budynku, w którym Paul Raatz prowadził swoją piekarnię. Dwa pomieszczenia służyły tu jako klasy szkolne, zaś przy ulicy położone było mieszkanie "pierwszego nauczyciela". Szkoła ewangelicka od 1840r. znajdowała się w budynku szkolnym z jedną klasą i małym służbowym mieszkaniem i ogródkiem przy ulicy w gónej części wsi. Po Plathu, nauczycielami w niej byli Eisenschmidt i Priedigkeit.

Około 1880r. obok ewangelickiej szkoły powstała nowa, dwupiętrowa szkoła dla obydwu wyznań. W nowej szkole na obydwu piętrach znajdowały się po dwie klasy z jednym służbowym mieszkaniem dla nauczyciela (na dole dla katolików, na górze dla ewangelików). Stara ewangelicka szkoła została zburzona, a na jej miejscu wybudowano szkolną stajnię ze stodołą. Tymczasem katolicka szkoła przechodziła z rąk do rąk, będąc warsztatem stolarskim, mieszkaniem, mleczarnią, a w końcu piekarnią.

W nowej szkole mieszkał "stary Waldach" i ewangelicki nauczyciel Hermann Koop - następca Priedigkeita. Ogrody dla nauczycieli założono na obszernym placu zwanym "Krowią Górą" przy kościele katolickim. Nauczyciele uszlachetniali rosnące w ogrodach drzewa owocowe i sprzedawali je okolicznym właścicielom ogrodów. Szczególnie Waldach, Priedigkeit i Koop byli uznawani za dobrych hodowców drzew owocowych. Następca Koopa, Otto Röer, hodował jesiony płaczące.

Otto Röer był uważany za sumiennego nauczyciela. Pracował jako organista w kościele ewangelickim. Paul Schmidt, który pełnił wtedy funkcję drugiego nauczyciela w katolickiej szkole, również sprawował funkcję organisty, z tym, że w kościele katolickim. W 1938r. obie szkoły zostały połączone w jedną wspólną. Ostatnimi nauczycielami w szkole w Różewie przed II wojną światową byli Schmiddt Klattz z Dyck (Dzikowa), który był współzałożycielem bractwa strzeleckiego i klubu piłkarskiego w Różewie, a także gminnego chóru mieszanego, oraz Erich Gust i Max Polzin.

Po wojnie reaktywowano szkołę w Różewie i 4 września 1945r. rozpoczął się pierwszy rok nauki w polskiej szkole. Początkowo w pomieszczeniach mieszkalnych (obecnie Różewo 9) pracowało 5 oddziałów i 1 nauczyciel. W 1946r. było już 6 oddziałów i 2 nauczycieli. W 1947r. wynajęto dodatkowe 2 izby w budynkach gospodarzy, a w 1949r. przystąpiono do odbudowy budynku szkolnego. Po trzech latach ciężkiej pracy, 1 września 1952r. rozpoczęła się nauka w budynku, który, po wielu modernizacjach, jest eksploatowany do dziś.

W latach 1955-60 wraz z szkołą podstawową funkcjonowała szkoła uzupełniająca wiedzę dla dorosłych w zakresie szkoły podstawowej, a w latach 1957-65 także Szkoła Przysposobienia Rolniczego. W latach 1984-87 budynek szkoły został poddany kapitalnemu remontowi, połączonym z jej rozbudową. Po remoncie w gmachu tej 8-oddziałowej szkoły szkoły mieściło się 9 sal lekcyjnych, gabinet dyrektora, sekretariat, biblioteka z niewielką czytelnią, szatnia, toalety, sala gimnastyczna i 3 mieszkania dla nauczycieli. W otoczeniu szkoły powstało "duże" i "małe" boisko oraz ogródki dla nauczycieli. W szkole pracowało wtedy 12 nauczycieli.

W 1998r. w szkole założono pracownię komputerową, a w dalszej kolejności Internet. Reforma oświaty z 2000r. spowodowała powstanie gimnazjum i od tego czasu liczba oddziałów zmniejszyła się do 6-ciu. W tym samym roku szkoła przyjęła imię Jana Brzechwy. Kolejny remont nastąpił w 2003 roku. Obecnie po 60 latach istnienia polskiej szkoły funkcjonuje zespół obejmujący przedszkole i szkołę podstawową.

Sześcioodziałowa szkoła ma dziś do dyspozycji 7 sal lekcyjnych, pokój nauczycielski, gabinet dyrektora, sekretariat, gabinet do nauczania indywidualnego, salę gimnastyczną, bibliotekę publiczną z małą czytelnią, stołówkę, świetlicę, toalety i szatnię. Otoczenie szkoły stanowią "duże" i "małe" boisko oraz boisko sportowe przy budynku plebanii. Obecnie w szkole pracuje 13 nauczycieli.

Kolejnymi powojennymi dyrektorami szkoły byli: Henryk Szukało, Zdzisław Ługowski, Stanisław Taraciński, Anna Korniowska, Paweł Grzyl i obecnie Stefania Olechnowicz.

Tu możesz obejrzeć stare niemieckie mapy
 
Kuźnia w Różewie. Od ok. 1800 do 1945 pracowali w niej kolejni członkowie rodziny Klawun. Gdy ostatni kowal, Martin Klawun, opuścił Różewo, kuźnia została rozebrana.

Niemiecka pocztówka z napisem "Pozdrowienia z Różewa" (od lewej: kościół katolicki, pomnik przy drodze do Wałcza, dom mieszkalny - obecnie nr 9 i zajazd)

Inna niemiecka pocztówka z pozdrowieniami (zajazd, dworek, w miejscu gdzie teraz stoi magazyn byłego PGR-u, pomnik i kościół ewangelicki)
Różewo w czasach I wojny światowej
fzx
Od 1915 r. szkoła lotnicza "Albatros" w Pile uczyła lądować przyszłych pilotów na jednym z pól w Różewie.
albatros
albatros2
Pozostałości młynu i piekarni w Różewie
Obraz Św. Wawrzyńca z XVIII wieku (znajduje się w kościele)
...::coming soon::...
Dzwony ze starej dzwonnicy
...::coming soon::...

Kościół katolicki dziś

Ślub w kościele ewangelickim (1937)
Budynek dawnego kościoła ewangelickiego
...::coming soon::...
Członkowie bractwa strzeleckiego z Różewa podczas przerwy w polowaniu
ggcv
Klub "Wspólni" Różewo powstał w 1964r. i działa do dziś.
Uczniowie szkoły ewangelickiej z wychowawcą-Otto Röerem
Jedyny jesion płaczący z hodowli Otto Röera, jaki zachował się do dziś, stoi w pobliżu budynku plebani i i byłego ośrodka zdrowia.
Chór szkolny
Budynek szkoły dziś